კუ და კურდღელი

კუ და კურდღელი

I

მოსწყინდა ფრინველთ მეფესა
კაკბების ჭერა მთაშია,
შურთხების, როჭოებისა,
დღეთ ლევა იმათ სრვაშია.
მოუნდა საქეიფოდა
გასეირნება ბარშია:
ცხოველთ ბუნების ნავარდი,
სიამე სხვადასხვაშია.
(ან რო ვსთქვათ: ერთფეროვნება
გამოსადეგი რაშია?)
რა ცხენი დასჭირდებოდა
და ან ჩაჯდომა ნავშია!
არც ყაჩაღები აშინებს,
ჩასაფრებული გზაშია.
დაიხულუზნა არწივმა,
ჭექა გაისმა ცაშია.
და, მინამ მოიხედავდი,
დანავარდობდა ბარშია.

II

მინდვრის ფრინველნი, ნადირნი,
რანიც კი იყვნენ კარშია,
შეძვრნენ ზოგები სოროში,
სხვამ ციხე ჰპოვა ბარდშია:
სტუმრობა ონავარისა
არ მოუვიდათ ჭკვაშია.
არწივის ნახვა ყველასა
ჟრჟოლასა ჰგვრიდა ტანშია.
არწივი დასტრიალებდა
მინდორს, ვით თავის სახლ-კარსა,
იქ ელის ყოველ სიამეს,
განცხრომას, სადილ-სამხარსა.
არწივის დასწვრივ ჯაგშია
შიშით კურდღელი დნებოდა:
ელოდა ყოველ წუთშია,
არწივი დაეცემოდა.
თუ შეჰნიშნავდა, იცოდა,
ვეღარსად გაექცეოდა,
დააობლებდა ცოლ-შვილსა,
სახლ-კარი დაექცეოდა.
ამიტომ, როგორაც ტყლაპი,
ის მიწის გულ-მკერდს ეკვროდა.
კუ უცქერს შორი-ახლოდან
ამჟამად კურდღლის თრთოლასა,
ფიქრობს, მიაპყროს მან ხელი
მკვდარივით კურდღლის წოლასა.
დრო ეხლა მაქვსო, იფიქრა:
რომ არ მიყადრებს თავსაო,
ამირბ-ჩამირბენს დიდგულად
და არც კი გამცემს ხმასაო.
ჩემი სირბილი და კურდღლის
თუმცა საიდან სადაო,
მითც კურდღელს, კარგად იცოდეს,
არ გავუხდები ყმადაო.
ამიტომ ზურგზე შეახტა
და „აჩუ-აჩუს“ უძახდა:
„ჩემი ცხენი ხარ, კურდღელო“,
დეზებს გვერდებში ურტყამდა,
კურდღელი არ ინძრეოდა,
შიშისგან ძლივა ჰსუნთქავდა.
„გამკვირვებია, სიმძიმე
ნუთუ არა აქვს კუსაო?
ნუთუ არა ჰგრძნობ, კურდღელო,
რომ კუ გაზივარ ზურგსაო?!..
გაიქე შენებურადა!
რატომ არ მიგდებ ყურსაო?“
– „შენ არა, ზურგზე ის მაზის,
კლანჭ-ნისკარტ-ბასრი ვინცაო.
შეხედე მაღლა!“ – კურდღელმა
არწივზე მიუთითაო. –
„შენს ზურგზე ჯდომას მივიღებ,
როგორც თაგვისას – ციცაო.
შენ მითაც კუ ხარ, მითაცა,
ტყულად თავს იგდებ, ბიძაო!
კურდღელი ათასჯერა გჯობთ,
დამბადებელსა ვფიცაო.
შენ ვინა ჰგდიხარ, არ ვიცი,
ზურგზე ის მაზის, ისაო!“

[1913 წ.]

შენიშვნები და ვარიანტები:

ხელნაწერი: ავტოგრაფი, ხელნ. ინსტ., ვაჟას ფონდი, № 136 (B).
ნაბეჭდი: ჟურნ. „განათლება“, № 7, 1913 წ. სექტემბერი (A).
ავტოგრაფები ნაწერი ყოფილა ორ სვეტად. პირველი სვეტი (ფურცლის მარცხენა მხარე) მთლიანად მოხეულია, მარჯვენა სვეტსაც ბოლო მოხეული აქვს. გადარჩენილი ნაწილი შეესაბამება ლექსის 31 – 62 და 69 – 72 სტრიქონებს, მაგრამ ვარიანტული სხვაობა იმდენად დიდია, რომ ნაწყვეტებს მთლიანად მოვიყვანთ:

რას მოვესწარით ამბავსა?
კურდღელი იჯდა საბრალო,
შიშით თრთოდა და დნებოდა:
ელოდა ყოველ წუთშია –
არწივი დაეცემოდა.
ისიც სჯეროდა საბრალოს,
ვეღარსად გაექცეოდა.
განცდა ამგვარის წამისა,
განა არ უწყით, ძნელია,
ნამეტნავ იმისათვისა,
ვინაც რომ გულით თხელია.
და კურდღლის გულადობისა
ვინ გინახიათ მთქმელია?!
ტყლაპად მიწაზე გაკრულის
კუ ჰხედავს კურდღლის თრთოლასა;
მოუნდა ხელი მოჰყაროს
იმის მკვდარივით წოლასა.
ზურგზე შეაჯდა ამაყად,
„აჩუ, აჩუო“. უძახდა;
„ჩემი ცხენი ხარ, კურდღელო!“
ფერდებში დეზებს ურტყამდა.
„გამკვირებია, – არ იძვრი
და ყურს არ მიგდებ კუსაო,
ნუთუ არ მხედავ, კურდღელო,
რომ კუ გაზივარ ზურგსაო?
.   .   .   .   .   .   .   .   .   .
.   .   .   .   .   .   .   .   .   .
შენს ზურგზე ჯდომას მივიღებ,
როგორც თაგვისას ციც(აო). –
კურდღელმა საპასუხო(და)
კუს ეს სიტყვები მის(ცაო)
და რომ არ ეხუმრებოდ(ა),
ორმოცჯერ დაიფიცაო.